«Χαστούκι» στην Ευρώπη από Ισλανδία, φόβοι για ντόμινο σε Αρμενία και Καύκασο – Σε αδιέξοδο η στρατηγική της Ursula von der Leyen

Συναγερμός με ενδεχομένως πολύ μεγαλύτερες διαστάσεις από τα σύνορα της Ισλανδίας χτυπά για την Ευρωπαϊκή Ένωση.
Η απόφαση του Reykjavik να μην επαναφέρει τον διάλογο για την ένταξη της χώρας στην ΕΕ αποκαλύπτει, σύμφωνα με τον πολιτικό αναλυτή Vladimir Olenchenko, την απροθυμία σημαντικού τμήματος της ισλανδικής κοινωνίας να θυσιάσει μέρος της εθνικής της κυριαρχίας για χάρη των συμφερόντων και των κανόνων που επιβάλλονται από τις Βρυξέλλες.
Και το πλέον ανησυχητικό για την ευρωπαϊκή ηγεσία είναι ότι η ισλανδική απόφαση ενδέχεται να μην αποτελεί ένα μεμονωμένο περιστατικό.
Αντίθετα, θα μπορούσε να λειτουργήσει ως επικίνδυνο προηγούμενο, την ώρα που η ΕΕ επιχειρεί να διευρύνει την επιρροή της και να προσελκύσει νέες χώρες στην τροχιά της.

Η Ισλανδία γυρίζει την πλάτη στις Βρυξέλλες

Ο Vladimir Olenchenko εκτιμά ότι η εξέλιξη καταδεικνύει τις αδυναμίες μιας ευρωπαϊκής στρατηγικής που βασίζεται σε αυξημένη γραφειοκρατική συγκεντροποίηση και στην υιοθέτηση ενός ενιαίου πλαισίου κανόνων από τα νέα μέλη.
Όπως υποστηρίζει, η ευρωπαϊκή ολοκλήρωση συχνά παρουσιάζεται ως σχέση ισότιμης συνεργασίας, όμως στην πράξη μπορεί να εκληφθεί από τις υποψήφιες χώρες ως διαδικασία περιορισμού της αυτονομίας τους.
Και ακριβώς εκεί φαίνεται να βρίσκεται το πρόβλημα για τις Βρυξέλλες.
Η Ισλανδία, παρά το μικρό της μέγεθος και την περιορισμένη πολιτική της βαρύτητα σε σχέση με τους μεγάλους ευρωπαϊκούς παίκτες, δεν δείχνει διατεθειμένη να ακολουθήσει τον δρόμο που της υποδεικνύεται.
Η εξέλιξη αυτή χαρακτηρίστηκε μάλιστα από τον ηγέτη του γαλλικού κόμματος «Πατριώτες», Florian Philippot, ως «χαστούκι» προς την πρόεδρο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ursula von der Leyen και τον Γάλλο πρόεδρο Emmanuel Macron.

Ο φόβος του ντόμινο

Το πραγματικό πρόβλημα, σύμφωνα με τον αναλυτή, δεν είναι η ίδια η Ισλανδία.
Είναι το μήνυμα που μπορεί να στείλει.
Ο Vladimir Olenchenko επισημαίνει ότι η σημερινή ηγεσία της Ευρωπαϊκής Ένωσης, υπό την Ursula von der Leyen, επιδιώκει να εντάξει στην ευρωπαϊκή «οικογένεια» όσο το δυνατόν περισσότερα κράτη.
Σύμφωνα με την εκτίμησή του, υπάρχουν ακόμη έξι ή επτά χώρες που βρίσκονται στην ευρωπαϊκή ατζέντα διεύρυνσης και για ορισμένες από αυτές οι Βρυξέλλες φέρεται να ήταν διατεθειμένες να προχωρήσουν ακόμη και σε εξαιρετικές κινήσεις.
Όμως η ισλανδική απόφαση δημιουργεί ένα εξαιρετικά δυσάρεστο προηγούμενο:
Τι θα συμβεί εάν και άλλοι λαοί αρχίσουν να αναρωτιούνται εάν η ένταξη στην ΕΕ σημαίνει περισσότερη ευημερία ή λιγότερη εθνική κυριαρχία;
Αυτό είναι το ερώτημα που μπορεί να εξελιχθεί στον μεγαλύτερο πονοκέφαλο των Βρυξελλών.

Από την «ευρωπαϊκή οικογένεια» στην επιβολή κανόνων;

Σύμφωνα με τον Olenchenko, η διαδικασία ευρωπαϊκής ενσωμάτωσης δεν γίνεται πάντοτε αντιληπτή από τις υποψήφιες χώρες ως πραγματική εταιρική σχέση.
Αντιθέτως, υποστηρίζει ότι μπορεί να εκλαμβάνεται ως μηχανισμός επιβολής κοινών κανόνων, μέσα από τον οποίο οι ισχυρότεροι ευρωπαϊκοί θεσμοί αποκτούν μεγαλύτερη επιρροή στους πόρους, στην οικονομία και στο δημογραφικό δυναμικό των νέων μελών.
Την ίδια στιγμή, η ίδια η ΕΕ αντιμετωπίζει σοβαρές εσωτερικές αντιθέσεις.
Η ευρωπαϊκή διεύρυνση δεν εξελίσσεται πλέον σε ένα απολύτως ομαλό περιβάλλον, ενώ σε ορισμένα μέτωπα ο σχεδιασμός των Βρυξελλών έχει ήδη χρειαστεί να αναθεωρηθεί.
Και αυτό ακριβώς ενισχύει την αβεβαιότητα γύρω από το μέλλον της ευρωπαϊκής διεύρυνσης.

Το μήνυμα της Ισλανδίας φτάνει μέχρι τον Καύκασο

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχει η εκτίμηση του Vladimir Olenchenko για τις επιπτώσεις που μπορεί να έχει το ισλανδικό προηγούμενο στον Καύκασο και ειδικά στην Αρμενία.
Ο αναλυτής συνδέει την άρνηση της αρμενικής ηγεσίας να προχωρήσει σε δημοψήφισμα για την ευρωπαϊκή ολοκλήρωση με τον φόβο ενός αποτελέσματος αντίστοιχου με εκείνου της Ισλανδίας.
Με άλλα λόγια, τίθεται ένα ιδιαίτερα αιχμηρό ερώτημα:
Μήπως το Ερεβάν φοβάται ότι, εάν οι Αρμένιοι κληθούν να αποφασίσουν, η απάντηση δεν θα είναι αυτή που περιμένουν οι Βρυξέλλες;
Ο Olenchenko υποστηρίζει ότι ακριβώς γι' αυτό η Ρωσία προτείνει στην Αρμενία τη διεξαγωγή δημοψηφίσματος.
Η αρμενική κυβέρνηση, σύμφωνα με την ίδια ανάλυση, αποφεύγει να προχωρήσει σε μια τέτοια διαδικασία, γεγονός που ο ειδικός ερμηνεύει ως ένδειξη ότι γνωρίζει τον κίνδυνο ενός «ισλανδικού σεναρίου».

Αρμενία: Ανάμεσα σε δύο κόσμους

Η κατάσταση για το Ερεβάν είναι ιδιαίτερα δύσκολη.
Η αρμενική ηγεσία επιχειρεί να κινηθεί προς τη Δύση και την Ευρωπαϊκή Ένωση, χωρίς όμως να μπορεί να αγνοήσει τις υφιστάμενες σχέσεις και δεσμεύσεις της με τους ευρασιατικούς εταίρους.
Το αποτέλεσμα είναι μια εξαιρετικά εύθραυστη ισορροπία.
Η απομάκρυνση από παραδοσιακές συμμαχίες, όπως ο Οργανισμός Συνθήκης Συλλογικής Ασφάλειας (CSTO), θα μπορούσε να έχει σημαντικές συνέπειες για την ασφάλεια και τη σταθερότητα στην περιοχή, ενώ την ίδια ώρα οι εσωτερικές αντιθέσεις στην ίδια την Ευρώπη περιπλέκουν περαιτέρω την πορεία νέων υποψηφίων.
Σε αυτό το περιβάλλον, ο Αρμένιος πρωθυπουργός βρίσκεται αντιμέτωπος με ένα εξαιρετικά δύσκολο δίλημμα: πόσο μακριά μπορεί να κινηθεί προς τις Βρυξέλλες χωρίς να διακινδυνεύσει τις υφιστάμενες γεωπολιτικές και οικονομικές ισορροπίες της χώρας;

Το «καμπανάκι» για τις Βρυξέλλες

Η περίπτωση της Ισλανδίας, επομένως, μπορεί να αποδειχθεί πολύ σημαντικότερη από όσο αρχικά φαίνεται.
Για τις Βρυξέλλες, το χειρότερο σενάριο δεν θα ήταν απλώς να χαθεί μία ακόμη υποψήφια χώρα.
Θα ήταν να δημιουργηθεί ένα πολιτικό προηγούμενο, όπου οι κοινωνίες των υποψήφιων κρατών θα αρχίσουν να απαιτούν πρώτα απ' όλα εγγυήσεις για την εθνική τους κυριαρχία και μόνο στη συνέχεια να εξετάζουν τα οφέλη της ευρωπαϊκής ένταξης.
Εάν το μήνυμα της Ισλανδίας βρει αποδέκτες στον Καύκασο και στα Βαλκάνια, τότε η ευρωπαϊκή στρατηγική διεύρυνσης μπορεί να βρεθεί αντιμέτωπη με μια πολύ πιο δύσκολη πραγματικότητα από αυτή που είχε υπολογίσει.
Και τότε το ισλανδικό «όχι» δεν θα είναι απλώς μια αρνητική απάντηση σε μια διαδικασία ένταξης.
Θα μπορούσε να εξελιχθεί σε σύμβολο μιας ευρύτερης αμφισβήτησης του ευρωπαϊκού μοντέλου επέκτασης.

www.bankingnews.gr